De Afsluitdijk sluit sinds 1932 het IJsselmeer (de voormalige Zuiderzee) af van de Waddenzee en loopt van Den Oever op het voormalige eiland Wieringen naar het Friese plaatsje Zurich. De dijk is 30 kilometer lang en zo'n 90 meter breed, en is een onderdeel van de Zuiderzeewerken ontworpen door Cornelis Lely.
Hoewel er plannen waren om over de dijk zowel een spoorweg als een autoweg te laten lopen, is de ruimte die bij de spuisluizen was gereserveerd voor het spoortracé, gebruikt om de autoweg te kunnen verdubbelen tot autosnelweg. Dit werd de A7 of E22. De rest van de dijk is hiertoe aan de IJsselmeerzijde verbreed. Aan de zijde van de Waddenzee loopt een fietspad over de dijk. Het woord 'dijk' betekent een scheiding tussen land en water. Dit zou correct zijn, als het hele IJsselmeer werd drooggelegd. Echter, door de verandering van de plannen is het een dam geworden: scheiding tussen twee wateren. We zouden dus moeten spreken over een afsluitdam.
Inhoud [verbergen]
1 Geschiedenis
2 Lorentz en de knik
3 Spoorlijn
4 Derde spuisluizencomplex
5 Opknapbeurt
6 Snelheidsrecord
7 Externe links
[bewerk]
Geschiedenis
In 1886 richtten enkele notabelen de Zuiderzeevereniging op die moest onderzoeken of drooglegging haalbaar was. Ingenieur Cornelis Lely was een prominent lid van deze vereniging. Hij ontwierp in 1891 het eerste plan voor de afsluiting van de Zuiderzee.
In 1913, toen Lely inmiddels minister van waterstaat was, werd inpoldering opgenomen in het regeringsprogramma, ondanks protesten van de visserijsector. Na de watersnoodramp van 1916 waren de geesten rijp voor het megaproject en twee jaar later ging het parlement akkoord.
In juni 1920 werd het eerste deel van het werk aanbesteed: de aanleg van de 2,5 kilometer lange Amsteldiepdijk van Noord-Holland naar het eiland Wieringen. Bij dat project werd nuttige ervaring opgedaan die later van pas kwam bij de aanleg van de Afsluitdijk.
De aanleg van de eigenlijke Afsluitdijk begon in januari 1927. Er werd gewerkt vanuit vier locaties: de beide oevers en de beide speciaal aangelegde werkeilanden Breezand en Kornwerderzand. Bij de aanleg van de 30 kilometer lange dijk werd voor het eerst keileem toegepast, dat taaier was gebleken dan zand of klei. Dit materiaal is in Noord-Nederland ruim voorhanden. Het werd hier afgezet tijdens de Saale-ijstijd en kon in de nabijheid van de aan te leggen dijk eenvoudig worden opgebaggerd. De dijk is gefundeerd op zinkstukken van gevlochten wilgentenen die werden afgezonken door er steenblokken op te deponeren.
Op 28 mei 1932, om twee minuten over een 's middags, werd De Vlieter gesloten, het laatste gat in de Afsluitdijk. Vier maanden later, op 20 september 1932, werd de naam Zuiderzee officieel gewijzigd in IJsselmeer. Nadat de afrondende werkzaamheden waren voltooid, werd de Afsluitdijk op 25 september 1933 officieel geopend. Nabij de plaats waar de dijk werd gesloten, bevindt zich een, door de architect Dudok ontworpen, monument annex uitkijktoren en een standbeeld van een steenzetter.
Bij het ontwerp en de aanleg van de Afsluitdijk moest met (voor hedendaagse begrippen) tamelijk eenvoudige middelen worden gewerkt. Computers of geavanceerde meetapparatuur waren nog niet voorhanden. Sluizen en dijklichamen werden eerst op schaal gebouwd en getest.
Desondanks, of juist wel daarom, is er wereldwijd nog steeds bewondering voor het vakmanschap waarmee het gedurfde project werd uitgevoerd. Het bevestigde de vooraanstaande positie van Nederland op het gebied van waterbouwwerken.
[bewerk]
Lorentz en de knik
Wie op de kaart kijkt ziet dat de Afsluitdijk net niet helemaal recht is. Dit lijkt op een foutje van de constructeurs, maar bij nader inzien blijkt dit niet waar te zijn. Het schijnt dat hiervoor de Nederlandse natuurkundige Hendrik Lorentz verantwoordelijk is. Tijdens zijn pensionering hield deze zich bezig met stromingsleer. Onderzoek en berekeningen leerden hem dat de getijdenwerking door de aanleg van de dijk ingrijpend zou wijzigen en hij wist de verantwoordelijken ervan te overtuigen dat het beter was enkele lichte bochten in het dijklichaam aan te brengen. Als dank voor zijn hulp werd een van beide sluiscomplexen naar hem genoemd. Helaas mocht hij de voltooiing van de dijk niet meer meemaken: Lorentz overleed in 1928.
[bewerk]
Spoorlijn
Het was de bedoeling, dat na voltooiing van de dijk een spoorlijn Noord-Holland en Friesland zou verbinden (van Anna Paulowna naar Harlingen). Daartoe werd al rekening gehouden bij de aanleg van de Amsteldiepdijk (door Wieringers nog steeds aangeduid als de korte Afsluitdijk ). Omdat Wieringen in feite een grote keileembult is, die meters boven zeeniveau ligt, begon men voortvarend in de lengterichting van Wieringen, een kaarsrecht tracé voor de spoorlijn af te graven tot op het niveau van de beide afsluitdijken; dat keileem werd gebruikt om de Amsteldiepdijk mee aan te leggen. De spoorlijn kwam er niet, omdat men toen nog afzag van grote investeringen, die niet rendabel zouden blijken. De sleuf voor de spoorlijn ligt er nog steeds en is goed te zien als men vanaf de Amsteldiepdijk Wieringen nadert. Een deel van het oorspronkelijke spoortracé is nu de basis voor de autoweg, die Wieringen in tweeën deelt. "Die gleuf", zeggen de Wieringers, "is als een wond in het landschap".
[bewerk]
Derde spuisluizencomplex
De Afsluitdijk kent twee complexen van spuisluizen, bij Den Oever en bij Kornwerderzand. In 1998 bleek dat de capaciteit niet langer toereikend is, en in 2001 werd begonnen met onderzoek naar de beste locatie voor een derde complex. Een derde spuisluizencomplex werd noodzakelijk geacht wegens stijging van de zeespiegel, bodemdaling, en verhoogde aanvoer van rivierwater via de IJssel.
In 2003 werd de bouw echter voor vijf jaar uitgesteld wegens geldgebrek. De bouw zal nu naar verwachting in 2008 worden gestart. In 2013 zou het complex dan kunnen worden opgeleverd.
[bewerk]
Opknapbeurt
Volgens minister Karla Peijs is de Afsluitdijk na 75 jaar toe aan een grote opknapbeurt. De dijk is eigenlijk te laag. De kruin en het binnentalud zijn niet voldoende erosiebestendig. En ook de sluizen voldoen niet meer aan de huidige normen.
Zij zal op de Prinsjesdag op 19 september 2006 voorstellen doen om de dijk, en vele andere dijken, waterkeringen en sluizen, een grondige opknapbeurt te geven. Het betreft ongeveer een kwart van de 3.000 kilometer waterkeringen in Nederland. Daarmee zal een bedrag gemoeid zijn van 1,8 miljard euro.
[bewerk]
Snelheidsrecord
Op 15 augustus 2006 kreeg Formule 1-coureur Robert Doornbos van Rijkswaterstaat de gelegenheid een jongensdroom in vervulling te laten gaan. Op een speciaal voor die gelegenheid afgezette weg haalde hij in zijn Formule 1-auto een snelheid van 326 kilometer per uur.
afsluitdijk,Afsluitdijk,afsluitdijkmap.htm,52.99742989054378,5.1642608642578125,11,afsluitdijk.jpg,
